Mentale welzijn scholieren gedaald in coronacrisis

Uit onderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs blijkt dat in 2021 meer scholieren mentale gezondheidsproblemen hebben dan vóór de coronaperiode, in 2019. In de regio Utrecht daalde het percentage jongeren dat zich meestal (zeer) gelukkig voelt van 87% in 2019 naar 82% in 2021. 

Het percentage jongeren met een verhoogd risico op psychosociale problemen nam toe van 11% in 2019 naar 15% in 2021. Dit blijkt uit de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021, een onderzoek uitgevoerd door alle GGD’en in Nederland, in samenwerking met het Netwerk GOR. Ruim 17.000 jongeren uit de regio Utrecht vulden in het najaar 2021 de digitale vragenlijst in. De resultaten van dit onderzoek geven aanleiding tot aandacht voor mentale gezondheid en passende maatregelen.

Ongunstige ontwikkelingen in mentale gezondheid van jongeren
In vergelijking met de periode vóór de coronacrisis (najaar 2019) is het mentale welzijn van jongeren in klas twee en vier in de regio Utrecht achteruit gegaan. Minder jongeren voelen zich meestal (zeer) gelukkig (87% in 2019 naar 82% in 2021) en meer jongeren hebben een verhoogd risico op psychosociale problemen (11% naar 15%). Ook zijn jongeren minder vaak voldoende weerbaar (91% naar 89%). Deze ongunstige ontwikkeling is ook landelijk zichtbaar. Een op de twintig jongeren zegt in het jaar voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst (heel) vaak serieuze suïcidale gedachten te hebben gehad. Hiervoor is geen cijfer beschikbaar uit 2019. Het percentage jongeren dat zich (heel) vaak gestrest voelt (44%) is niet veranderd ten opzichte van 2019.

Invloed van de coronacrisis op de sociale leefomgeving van jongeren
In de sociale leefomgeving laten de resultaten ook ongunstige ontwikkelingen zien. Jongeren voelen zich vaker matig tot ernstig eenzaam (12% naar 18%) en worden vaker digitaal gepest (5% naar 7%) en op school gepest (7% naar 10%). Ook hebben zij minder vaak het gevoel dat hun ouders hen begrijpen (85% naar 81%). Positief is dat jongeren school niet minder leuk zijn gaan ervaren en dat zij vaker aangeven met iemand op school te kunnen praten (81% naar 85%).

Impact gebeurtenissen tijdens de coronaperiode
In de regio Utrecht maakte bijna driekwart (73%) van de jongeren tijdens de coronacrisis minstens één gebeurtenis, zoals quarantaine, coronabesmetting en ziekte of overlijden van een naaste, mee. Hoewel voor het merendeel van de jongeren de impact van gebeurtenissen tijdens de coronaperiode beperkt blijkt te zijn, heeft een klein deel (6%) een verhoogde kans op langdurige klachten. Dat blijkt uit de resultaten van een vragenlijst die posttraumatische stressklachten meet (PTSS). De jongeren met deze klachten voelden zich minder vaak gelukkig (53% versus 82% van alle jongeren), ervaarden vaker psychische klachten, stress en eenzaamheid en hadden vaker suïcidegedachten en vaker extra steun of hulp nodig tijdens de coronaperiode. Jongeren met deze ernstige psychosociale klachten vormen een kwetsbare groep.

Wat vinden jongeren zelf belangrijk?
GGD regio Utrecht heeft jongeren gevraagd aan welke onderwerpen school volgens hen extra aandacht zou moeten besteden. De top drie onderwerpen die jongeren noemen zijn ‘omgaan met stress’ (34%), ‘pesten en discriminatie’ (24%) en ‘hulp voor jongeren met problemen’ (22%). Deze onderwerpen werden alle drie vaker in 2021 genoemd dan in 2019.

Actief aan de slag in gemeenten en op scholen
De afgelopen periode zijn de resultaten op de deelnemende scholen besproken. De komende maanden gaat GGD regio Utrecht de lokale resultaten met de gemeenten in de regio bespreken om na te gaan waar lokaal en regionaal kansen liggen om het mentale welzijn van jongeren te verbeteren.

Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021
Om inzicht te krijgen in de gezondheidssituatie van jongeren, voert GGD regio Utrecht eenmaal per vier jaar de Gezondheidsmonitor Jeugd uit. In het najaar van 2021 is een extra meting uitgevoerd om de impact van de coronacrisis op de fysieke en mentale gezondheid van jongeren in kaart te brengen: de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd. De vragenlijst is afgestemd op de coronaperiode. Door de gegevens naast eerdere metingen van de Gezondheidsmonitor te leggen kunnen de cijfers met elkaar worden vergeleken.

Ruim 17.000 leerlingen van klas twee en vier van het reguliere voortgezet onderwijs in de regio Utrecht vulden de vragenlijst in. Zestig scholen in de regio deden mee. Ten tijde van het onderzoek waren de scholen open, maar golden er nog steeds diverse coronamaatregelen, zoals thuisblijven bij klachten, mondkapjes, afstand houden, quarantainemaatregelen bij directe besmetting of bij besmetting van familieleden en deels digitale lessen.

De extra meting vond plaats in het kader van de GOR-COVID-19 Integrale Gezondheidsmonitor. Hierbij werken alle GGD’en in Nederland samen met GGD GHOR Nederland, het RIVM, het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum; samen het Netwerk Gezondheidsonderzoek bij Rampen (Netwerk GOR). ZonMw is namens het ministerie van VWS opdrachtgever van de monitor. Het doel van de monitor is om lokale en regionale beleidsmakers en het ministerie van VWS op basis van de resultaten te adviseren en te ondersteunen bij beleidsvorming. 

Mentale gezondheid jongeren
Fotograaf
Pixabay